ELLOEL

Een Maand van Genade

Na de Uittocht uit Egypte besteeg Mosje drie maal de berg Sinai. De eerste keer om de Tora te ontvangen, de tweede keer om G-d vergiffenis te vragen, nadat het joodse volk gezondigd had door het Gouden Kalf te aanbidden. Op Rosj Chodesj Elloel - de maand die aan Tisjri voorafgaat - besteeg Mosje de berg voor de derde keer, om G-ds overvloedige genade af te smeken voor een volledige vergiffenis. Hij bleef daar gedurende veertig dagen, tot Jom Kippoer, toen G-d ons volledig vergaf, alsof wij nooit gezondigd hadden. Sindsdien is deze periode in het joodse jaar een speciale tijd van G-ddelijke genade, waarin het zeker is dat onze oprechte gebeden welwillend door G-d worden aangehoord.

DE VIERING VAN ELLOEL
In de ochtend en namiddag/avond van iedere werkdag wordt op de Sjofar geblazen, behalve op de dag voor Rosj Hasjana. Psalm 27 wordt door velen dagelijks aan de ochtend-en middag/ avondgebeden toegevoegd. Het is gebruikelijk iedere werkdag extra geld voor goede doeleinden te geven. Vanaf zaterdagavond, 16 september, resp. zondagochtend 17 september en op de daaropvolgende doordeweekse ochtenden tot Rosj Hasjana, worden speciale gebeden van berouw-Selichot gezegd.
Elloel is een uitermate geschikte tijd om na te denken over onze levensstijl en onze houding in het afgelopen jaar en om ons voor te nemen eigen tekortkomingen te corrigeren.

DE KONING IN HET VELD
Onze geleerden vergelijken de maand Elloel met de tijd dat een naar zijn stadspaleis terugkerende koning zich in de omliggende velden bevindt en zijn onderdanen daar begroet. Wanneer de koning in zijn paleis op de troon zit is hij niet gemakkelijk te benaderen; audiëntie wordt alleen verleend aan degenen die zijn aandacht hebben verdiend. Maar als de koning in het veld verschijnt, kan iedereen hem benaderen. In Elloel is G-d, de 'Koning van het Universum' , beschikbaar voor iedereen die zich tot Hem wendt. en welwillend aanvaardt Hij onze smeekbeden en willigt Hij onze verzoeken in.

Rosj Hasjana

Rosj Hasjana markeert het begin van het joodse jaar. Op die dag werd de eerste mens, Adam, geschapen. Hoewel de Schepping van de wereld zes dagen voor de schepping van Adam begon, wordt de laatste dag toch als het begin van de schep-ping beschouwd en werd Rosj Hasjana op die dag bepaald. Omdat ieder mens als het ware het middelpunt van het Heelal vormt, voor wie alles werd geschapen en met de schepping waarvan de hele wereld was voltooid. Met het bestaan van de mens werd G-ds 'verlangen' voor het scheppen van de wereld vervuld.

Het feest wordt Rosj Hasjana genoemd, wat letterlijk 'Hoofd' van het jaar betekent. Zoals het hoofd het leven van het hele lichaam bevat en dat controleert, zo bevat Rosj Hasjana het leven en het (geestelijk) voedsel voor het hele komende jaar. Dit is de betekenis van het G-ds oordeel dat op Rosj Hasjana plaatsvindt en daarom heerst er op Rosj Hasjana, thuis en vooral in sjoel, een plechtige sfeer. Want op Rosj Hasjana wenden wij ons tot G-d en smeken wij Hem voor alle goeds in het komende jaar, dat Hij ons in stand zal houden en ons zal zegenen met de vervulling van al wat wij nodig hebben.

AANVAARDING VAN HET KONINGSCHAP
Aanvaarding van het Koningschap Onmiddellijk na zijn schepping, zoals gezegd de eerste Rosj Hasjana van de wereldgeschiedenis, erkende en verkondigde Adam G-ds Koningschap over de wereld en riep hij alles wat geschapen was op, te buigen en voor G-d, onze Maker te knielen. De essentie van onze gebeden is de aanvaarding en verkondiging van G-ds Koningschap over de wereld in het algemeen en over een ieder van ons in het bijzonder. Als wij ons op Rosj Hasjana met deze verkondiging tot G-d wenden, moge Hij onze gebeden verhoren, Zijn koningschap vernieuwen en ons een goed en zoet jaar schenken.

DE SJOFAR
Dit jaar valt de eerste dag Rosj Hasjana, 23 september, op shabbat. Op de eerste en de tweede dag Rosj Hasjana, zondag 24 september, horen wij (gedurende de dag) het geluid van tenminste dertig tonen van de Sjofar.
Bij de kroning van een koning is het gebruikelijk op trompetten te blazen. Op Rosj Hasjana kronen wij G-d op vergelijkbare wijze tot onze Koning. Het geluid van de Sjofar is tevens bedoeld om de mensen 'wakker te schudden', zodat zij berouw hebben en naar G-d terugkeren. Zo staat geschreven: 'Zou dan de Sjofar in een stad worden geblazen zonder dat de inwoners opschrikken?!' (Amos 3:6). De boodschap ervan is in de woorden van Maimonides: 'Ontwaakt, slapers, uit jullie sluimer en overpeins jullie daden. Gedenk jullie Schep-per en keer in berouw tot Hem terug. Wees niet als hen die hun jaren verspillen op zoek naar uiteindelijk nutteloze zaken. Let vooral op het spirituele element, jul-lie zielen en denk na over jullie daden. Laat iedereen zijn slechte pad en gedachten ver-laten en naar G-d terugkeren, opdat Hij jullie genadig moge zijn!'
Het geluid van de Sjofar is als een diepe innerlijke kreet van een persoon die zijn spirituele armoede erkent en wiens gevoelens niet in woorden kunnen wor-den uitgedrukt.
De Teki'a een eenvoudig, ononderbro-ken geluid, geeft een schreeuw uit het diepst van het hart weer. De Sjevariem en de Teroe'a - de onder-broken tonen - geven expressie aan het bittere wenen en kermen, dat na de schreeuw komt. In deze context wordt het geluid van de Sjofar ook wel vergeleken met het huilen van een ver-laten kind, in een ver land verdwaald, dat de taal van zijn volk en van zijn vader, de koning, is vergeten. Bij zijn terugkeer en persoonlijke ontmoeting met zijn vader bestaat zijn enige com-municatiemogelijkheid uit een 'simpele' kreet van binnenuit, die door zijn vader wordt herkend, waarna deze hem optilt om hem te troosten. Als Rosj Hasjana komt, erkennen wij op vergelijkbare wijze dat wij onze gemeenschappelijke taal met G-d verloren hebben en dus 'schreeuwen' wij vanuit het diepst van ons hart uit: 'Vader!, Vader!'. En G-d reageert met mededogen en liefde en Hij schenkt ons een goed en zoet jaar. Bij het ontvangen van de Tora op de berg Sinai werd op de Sjofar geblazen.
Op Rosj Hasjana blazen wij de Sjofar als een herinnering aan de verkondiging van 'Na'ase Venisjma - wij zullen doen en wij zullen luisteren' - die de sfeer kenschetst waarin het joodse volk de Tora aanvaardde. Het is ook een 'geheugensteuntje' voor G-d, dat wij als enigen bereid waren Hem, Zijn Tora en Mitsvot te aanvaarden.
Het liefst nemen wij eens Sjofar die gemaakt is van een ram. Om bij G-d de 'herinnering los te maken' aan onze voorvader Jitschak, die bereid was zijn leven voor G-d te offeren, maar voor wie in de plaats een ram werd geofferd.
De Sjofar is dikwijls gebogen, om ons nederigheid te leren en onze harten voor G-d te 'buigen'.
De laatste toon die op de Sjofar wordt geblazen is de Teki'a Gedola, lang aangehouden. Want een Sjofar Gadol zal bij de inzameling van het hele joodse volk uit de diaspora klinken. Als een herder die zijn schapen verzamelt zal G-d ons allen in ons Heilige Land terug-brengen met de komst van de Masjiach, spoedig in onze dagen.

1. Op de Sjabbat voorafgaand aan Rosj Hasjana wordt het Toragedeelte gelezen dat begint met het woord Nitsaviem (Dewariem- Deuteronomium 29:9). Die passage verwijst ook naar Rosj Hasjana, wanneer wij allen gezamenlijk voor G-d staan. Centraal bij Rosj Hasjana en G-ds kroning tot Koning is Ahavat Jisrael, de onderlinge liefde en eenheid van alle joden. Deze liefde en eenheid worden in de eerste zin van de parasja extra benadrukt.
2. Op de eerste avond van Rosj Hasjana wensen wij elkaar- een man/ jongen 'Le'sjana tova tikateev weteegateem'; een vrouw/ meisje 'Le'sjana tova tikateevie wetee-gateemie'. ' Moge je worden ingeschreven en bezegeld voor een goed jaar.'
3. Op de tweede dag van Rosj Hasjana lezen we het Toragedeelte over de Aké-dat Jitschak - toen G-d Avraham zei zijn zoon Jitschak te offeren. G-d testte Avraham en Avraham gaf bereidwillig aan G-ds verzoek gehoor. Ook Jitschak, hoewel nog maar een kind, aanvaardde zijn lot gewillig. Deze gebeurtenis, die ons een les leert over devotie en zelfopoffering in dienst van G-d, vond plaats op Rosj Hasjana. Dit Toragedeelte wordt ook gelezen om bij G-d de herinnering aan onze voorvaderen 'los te maken', wij smeken Hem ons omwille van hun verdiensten te redden.
4. Het is gebruikelijk op Rosj Hasjana voedsel te eten dat zoetheid, overvloed en zegeningen symboliseert. Sommigen dopen de challa (traditioneel brood voor de Sjabbat en de feestdagen) in honing. Op de eerste avond van Rosj Hasjana, nadat wij het eerste stukje van de challa hebben gegeten, dopen wij een stukje appel in honing. We zeggen de beracha over de appel en voegen daaraan toe: 'Moge het Uw wil zijn ons een goed en zoet jaar te schenken.' Als symbool van het begin, - de 'kop' - van het nieuwe jaar, wordt een vissekop geserveerd. Ook eten wij worteltjes - in het Jiddisch mern ('ver-menigvuldig') genoemd -, symbolisch voor de zich vermenigvuldigende zegeningen. Op de tweede avond, aan het begin van de maaltijd na de kiddoesj, eten wij een vrucht van een soort die wij dit jaar nog niet eerder hebben gegeten, met de beracha van 'sjèhègèjanoe': moge G-d ons leven blijven schenken zoals hij ons in staat heeft gesteld deze dag te beleven.
5. Na Mincha - het middaggebed - is het gebruikelijk naar een meer of rivier te gaan en gebeden te zeggen (zie het machzor) die de profetie benadrukken: 'Gij zult al hun zonden in de diepten der zee werpen' (Micha 7:19). Dit is om ons eraan te herinneren dat wij al onze tekortkomingen achter ons moeten laten en dit jaar een nieuw begin moeten maken.
6. Wanneer wij ons tot G-d wenden om te vragen om genade, vergeving, goed-heid en liefde, als wij Hem vragen ons een goed en zoet jaar te schenken, is het belangrijk extra tsedaka voor goede doeleinden te geven. Op Rosj Hasjana zelf kan deze mitsva worden vervuld door een persoon die daaraan behoefte heeft, voor de Rosj Hasjana-maaltijd uit te nodigen. Voor het kunnen vieren van de feestdagen is het echter van het grootste belang zich vóór Rosj Hasjana ervan te verzekeren dat de minder bedeelden van al het nodige worden voorzien.

Een Dag van Verhevenheid

Jom Kippoer is de heiligste dag van het joodse jaar. De dag begint op zondagavond (18.55uur) 1 oktober en duurt tot donderdagavond (19.59uur) 2 oktober. Op deze dag is het hele joodse volk- waar ook ter wereld- in hart en ziel verenigd, staande voor onze Hemelse Vader, voor G-d.

Op de dag vóór Jom Kippoer, 1 oktober, eten wij feestelijke maaltijden, om uiting te geven aan onze hoop, ons geloof, ons vertrouwen dat G-d ons een goed en zoet jaar zal schenken.

Een prachtig gebruik voor deze dag is dat ouders hun kinderen met de priesterlijke zegen zegenen: 'Moge G-d jou zegenen en jou behoeden... Moge G-d Zijn aangezicht over jou laten schijnen en je genadig zijn... Moge G-d Zijn blik op jou gericht houden en je vrede schenken.'

Jom Kippoer verschaft verzoening voor tegen G-d begane zonden. Om vergiffenis van G-d te kunnen krijgen voor fouten die wij tegenover onze medemens hebben gemaakt, is het allereerst belangrijk om zich vóór Jom Kippoer bij vrienden, familieleden en kennissen te verontschuldigen en vergeving te vragen en alle nare gevoelens die mogelijk zijn ontstaan weg te nemen.

Jom Kippoer is de dag die door G-d als Zijn dag voor vergeving werd gekozen. G-d is onze Vader en wij zijn Zijn kinderen. De vergiffenis die wij van Hem vragen en die wij kunnen ontvangen, komt voort uit een gevoel van oneindige liefde die kenmerkend is voor de band tussen een kind en zijn ouders. Deze liefde, deze verbondenheid gaat iedere situatie en elk gedrag te boven.

Wat van ons wordt vereist, is dat wij tot Hem terugkeren, dat wij die verbonden-heid met Hem onderhouden; een verbondenheid- de diepere betekenis van het woord 'mits-va'- die G-d via Tora en Mitsvot mogelijk heeft gemaakt.

Laten wij onze overtredingen toegeven, om vergeving vragen en ons stellig voornemen trouw aan G-d te worden.

Laten wij acht slaan op Zijn wil, laten wij ons voornemen Zijn Tora te leren en beginnen tenminste één extra mitsva te vervullen. Zo willen wij met Hem in contact komen en blijven.

Het Mincha- middaggebed wordt vroeger gezegd dan anders met het oog op de uitgebreide maaltijd vóór het begin van de vastendag. Reeds tijdens dit midaggebed wordt de tekst van Al Chét uitgesproken, waarin wij onze zonden belijden die-wij - bewust of onbewust -hebben begaan. Wij vragen G-d ons vergiffenis te schenken.

Jom Kippoer kent vijf verboden: het eetverbod, het drinkverbod (ook de mond wordt niet gespoeld), men loopt niet op schoenen van leer of schoenen waarin leer is verwerkt (dat kan ook bij sportschoenen het geval zijn), man en vrouw raken elkaar niet aan, men mag zich - afgezien van de vingers en 's morgens de oog-leden- niet wassen. Men moet al het mogelijke doen om op Jom Kippoer te vasten. Het vasten is belangrijker dan het aanwezig zijn in Sjoel! Maar het kan om medische redenen niet verant-woord zijn (de hele) Jom Kippoer te vasten. In dat geval is het een mitsva om te eten en/ of te drinken. Men mag evenwel in deze niet zelf beslissen; men moet daaromtrent een rabbijn en een arts raadplegen.

Feest van onze Vreugde

Na Jom Kippoer vieren wij Soekot, het Loofhuttenfeest. Het is nu een tijd van vreugde. Gedurende de zeven dagen van het feest, van vrijdagavond 6 oktober t/m zondagmiddag 15 oktober, probeert men alle (brood)maaltijden in de soeka te nuttigen. De soeka-beracha vóór het eten van brood of koek eindigt met de woorden 'lee'sjeev basoeka'.

U kunt een rabbijn vragen hoe u een goede soeka kunt (laten) bouwen De Soeka herinnert aan de wolken van glorie die ons volk na de Uittocht uit Egypte omgaven en beschermden- veertig jaar lang, in de woestijn- op de weg naar het Beloofde Land. Het inspireert ons te geloven dat ook vandaag G-d ons Zijn persoonlijke bescherming geeft.

Zoals de zeven dagen tussen Rosj Hasjana en Jom Kippoer dienen om tesjoeva te doen voor iedere overeenkomstige dag van de week in het afgelopen jaar, brengen de zeven vreugdevolle dagen van Soekot ons blijdschap in al de zeven dagen van de komende weken in het nu nieuwe jaar.

De mitsva van het in de Soeka wonen, eten en tijd doorbrengen is uniek in die zin dat de totale persoon bij het doen van deze mitsva betrokken is. De persoon in zijn geheel- van top tot teen, lichamelijk en geestelijk- is volledig in de mitsva ondergedompeld, er door omgeven en omsloten.

Eenheid vanuit Verscheidenheid

De mitsva is het bij elkaar brengen van deze vier soorten. Iedere soort is incompleet zonder de drie andere. Het leert ons dat niemand, zelfs niet de meest geleerde of vrome onder ons, op zichzelf compleet kan zijn. En de 'eenvoudige' jood beseft dat de meest geleerde en vrome joden ook deel uitmaken van zijn bestaan.

DE ETROG
(een citroen-achtige vrucht) combineert een lekkere smaak met een heerlijke geur. Dit symboliseert de jood die over veel Torakennis beschikt en die zich aan de mitsvot houdt.

DE LOELAV
De Loelav is een tak van een dadelpalm. Dadels zijn lekker van smaak, maar niet van geur. De Loelav vertegenwoordigt degenen die wel geleerd in de Tora zijn, maar die niet uit-blinken door goede daden.

DE HADASSIEM
(mirtetakjes)
geuren heerlijk, maar hebben geen smaak. Zij vertegenwoordigen de joden die uitblinken door goede daden, maar die niet geleerd zijn op het gebied van de Tora.

DE ARAVOT
(wilgetakjes)
hebben smaak noch geur. Zij staan voor de joden de niets van de Tora weten en die geen goede daden ver-richten Een van de speciale mitsvot van Soekot is de mitsva van de Vier Soorten: de Etrog, Loelav, Hadassiem en Aravot. Hen dicht tegen elkaar houdend spreken wij een beracha over hen uit en, zo is het gebruik, bewegen we hen in alle vier de windrichtingen, naar boven en naar beneden, om daarmee aan te geven dat G-d overal is.

Zoals alle mitsvot moet ook deze mitsva worden vervuld allereerst omdat het G-ds wil is. Bovendien heeft iedere mitsva een speciale betekenis die ons een les leert. De bekendste interpretatie is dat de combinatie van deze vier soorten de eenheid van alle joden weergeeft.

Hosjana Rabba

De zevende dag van Soekot, dit jaar vallend op 13 oktober, wordt Hosjana Rabba genoemd. Het is gebruikelijk de nacht ervoor op te blijven, te leren en tek-sten uit Dewariem - Deuteronomium en Tehilliem - het Boek der Psalmen te lezen. 's Ochtends loopt men zeven maal rond de biema in de synagoge, met Loelav en Etrog in de hand. Speciale gebeden worden gezegd, 'Hosjana' genoemd. Als onderdeel van een aloude rite met diep mystieke betekenis wordt met enkele samengebonden wilgetakjes op de vloer geslagen, daarmee G-ds oordeel symbolisch verzachtend/verzoetend.

Sjeminie Atseret / Simchat tora

De achtste dag, dinsdag 14 oktober, is Sjeminie Atseret. Ook op deze dag worden de maaltijden in de Soeka gegeten, maar zonder de beracha van Lee'sjev basoeka. Op Simchat Tora, woensdag 15 oktober, nuttigen wij onze maaltijden weer gewoon binnenshuis.
Simchat Tora is de laatste dag van de feestreeks. Dan wordt het laatste stuk van de Tora gelezen en omdat wij het lezen en leren van de Tora nooit beëindigen, vervol-gen wij het lezen onmiddellijk met het allereerste begin. Het is een teken dat wij de Tora liefhebben. Het is een vreugdevol gebeuren; alle Torarollen worden uit de Torakast gehaald en zeven maal de synagoge rondgedanst.
Wij verheugen ons in de hernieuwing van ons verbond met de Tora en zingen en dansen met de Tora als een bruidegom die zich met zijn bruid verheugt. Want de Tora is aan Israel verbonden als een bruid aan haar bruidegom. Niet alleen 's avonds, maar ook tijdens de ochtenddienst van Simchat Tora wordt uitbundig gedanst. Kinderen krijgen snoepjes en fruit; mogen ook zij beseffen dat G-ds geboden zoeter dan honing zijn.